Başlangıç tetkik değeri, hastanın ilaca başlayabilmesi için SUT maddesinin aradığı ölçümdür. Bu değere bakarken dört şeyi birlikte kontrol edersiniz: değerin kendisi, maddedeki eşik, tetkikin tarihi ve eşiğe bağlı ek koşul. Hangi tetkikin, hangi eşikle arandığını her zaman ilacın kendi SUT maddesi belirler.
Bu yazıda konuyu, metni elimizde olan bir örnek üzerinden anlatıyoruz: statinler, SUT 4.2.28.
Değer raporun neresinde aranır
Elektronik raporda tetkik sonucu için ayrı bir belge beklemezsiniz. SUT 4.1.3 maddesinin on birinci fıkrasına göre, bazı ilaçların raporu ekinde istenen belgelerde aranan bilgiler e-raporda rapor içinde belirtilir, ayrıca belge istenmez. Uygulamada bu bilgi çoğunlukla raporun açıklama bölümünde yer alır.
Bu yüzden başlangıç değerini ararken raporun açıklamasını baştan sona okumanız gerekir. Tanı satırı ve etkin madde listesi size ilacın hangi maddeye bağlı olduğunu söyler; değer ise açıklamadadır.
Örnek: statin raporunda LDL
Statinler, daha önce kullanmayan yetişkin hastada uzman hekim raporuyla başlanır. Madde, LDL düzeyi için dört ayrı eşik sayar ve her eşiğe farklı bir ek koşul bağlar.
SUT 4.2.28.ASağlık Uygulama Tebliği
LDL düzeyi Ek koşul 190 mg/dL'nin üstünde Ek koşul aranmaz 160 mg/dL'nin üstünde İki ek risk faktörü 130 mg/dL'nin üstünde Üç ek risk faktörü 70 mg/dL'nin üstünde Diabetes mellitus, akut koroner sendrom, geçirilmiş Mİ, geçirilmiş inme, koroner arter hastalığı, periferik arter hastalığı, abdominal aort anevrizması veya karotid arter hastalığı Ek risk faktörleri: hipertansiyon, ailede erken kardiyovasküler hastalık öyküsü, 65 yaş ve üstü.
Buradan çıkan sonuç şudur: raporda yalnızca bir LDL değeri görmek yetmez. Değer 165 mg/dL ise, raporda iki ek risk faktörünün de yazılı olması gerekir. Değer 95 mg/dL ise, tablonun son satırındaki hastalıklardan birinin raporda bulunması gerekir.
Aynı maddenin üçüncü fıkrası, ilk üç eşik (190, 160 ve 130) için ölçümün nasıl yapılmış olması gerektiğini de söyler: tedaviye başlamaya esas olan ilk uzman hekim raporunda, rapor öncesi son 6 ay içinde, en az bir hafta ara ile iki defa yapılmış ve ikisinde de yüksek çıkmış tetkik sonuçları belirtilir. Tarih konusunu ayrı bir yazıda ele aldık: Raporda tetkik tarihi: en sık gözden kaçan ayrıntı.
Raporda bakacağınız dört şey
- Hangi tetkik: Maddenin aradığı ölçüm raporda adıyla yazıyor mu? Statin örneğinde aranan LDL düzeyidir; toplam kolesterol değeri bu koşulu karşılamaz.
- Değer ve eşik: Değeri maddedeki eşikle karşılaştırın. Eşik "üstünde" diye yazılmışsa, eşiğe eşit değer koşulu sağlamaz.
- Tarih ve sayı: Madde bir zaman aralığı ya da birden fazla ölçüm istiyorsa, her ölçümün tarihi raporda yazılı olmalıdır.
- Ek koşul: Eşik bir ek koşula bağlıysa (risk faktörü, eşlik eden hastalık), o koşul da raporda yer almalıdır.
Dördüncü adım en sık atlanan adımdır. Değer doğru, tarih doğru olabilir; ama eşik iki risk faktörü istiyorsa ve raporda yalnızca biri yazıyorsa, başlangıç koşulu raporda gösterilmiş olmaz.
Eşikler ilaçtan ilaca değişir. Örneğin statin dışındaki lipid düşürücülerde (fenofibrat, gemfibrozil) aranan değer LDL değil, trigliserid düzeyidir (SUT 4.2.28.B). Bir ilacın eşiğini başka bir ilacın raporuna uygulamayın; her seferinde ilacın kendi maddesine bakın.
Yenilenen raporda başlangıç değeri
Başlangıç değeri yalnızca ilk raporun konusu değildir. Rapor yenilendiğinde de karşınıza çıkar, ama bu kez farklı bir biçimde.
SUT 4.2.28.DSağlık Uygulama Tebliği
Raporlu hastalarda rapor yenilenirken, yapılan tetkik sonucu dikkate alınmadan, bir önceki raporun düzenlenme tarihi veya tedaviye başlama tarihi ile başlama değerlerinin raporda belirtilmesi yeterlidir. Yeni yapılan tetkikin sonucu başlama değerlerine uygunsa, önceki rapora ait bilgilere gerek olmaksızın yeni rapor düzenlenir.
Yani yenilenen bir statin raporunda güncel LDL değerinin düşük olması tek başına sorun değildir; hasta zaten tedavi altındadır. Bakacağınız şey, raporda başlama değerlerinin ve önceki raporun ya da tedaviye başlama tarihinin yazılı olup olmadığıdır.
Başlangıç değerinin her raporda yeniden yazılmasını açıkça isteyen maddeler de vardır. Romatoid artritte anti-TNF ilaçlar için SUT 4.2.1.C.1.1.a, başlangıç ve yeni DAS 28 skorlarının her sağlık kurulu raporunda belirtilmesini ister. Yenileme konusunun tamamı için: İdame tedavide rapor yenileme.
Bu yazıdaki madde metinleri, yazının hazırlandığı tarihteki SUT metnine dayanır. Tebliğ değişir; karar vermeden önce maddeyi güncel metinden doğrulayın. Raporun uygun olup olmadığına siz karar verirsiniz.
Kısaca
- Başlangıç tetkik değeri raporun içinde, çoğunlukla açıklama bölümünde aranır; e-raporda ayrıca belge istenmez (SUT 4.1.3).
- Değere tek başına bakmayın: eşik, tarih ve eşiğe bağlı ek koşul birlikte kontrol edilir.
- Statinlerde dört LDL eşiği vardır ve üçü ek koşula bağlıdır (SUT 4.2.28.A).
- Yenilenen raporda yeni tetkik değil, başlama değerleri ve önceki rapora ait tarih aranır (SUT 4.2.28.D).
EczaneRapor, raporu ilacın SUT maddesiyle karşılaştırır ve sonucun gerekçesinde hangi maddeye dayandığını yazar.
