Raporda tetkik değerine bakarken tarihini de kontrol etmeniz gerekir. Bazı SUT maddeleri değerin yanında tarihi de koşul yapar: tetkik belirli bir süre içinde yapılmış, iki ölçüm arasında belirli bir ara bırakılmış ya da ölçüm tedavinin belirli bir ayında alınmış olmalıdır. Değer eşiği geçse bile tarih bu koşulu karşılamıyorsa, başlangıç koşulu raporda gösterilmiş olmaz.
Hangi tarihin, hangi aralıkta arandığını ilacın kendi SUT maddesi söyler. Bu yazıda, tarihin karşınıza çıkabileceği üç biçimi metni elimizde olan maddeler üzerinden gösteriyoruz.
Tarih neyle karşılaştırılır
Bir tetkik tarihini tek başına değerlendiremezsiniz; her zaman başka bir tarihle karşılaştırırsınız. Maddelerde üç tür karşılaştırma görülür.
| Karşılaştırma | Sorulan soru | Örnek madde |
|---|---|---|
| Tetkik tarihi ile rapor tarihi | Tetkik, rapordan önceki belirli bir süre içinde mi yapılmış? | SUT 4.2.28.A: rapor öncesi son 6 ay |
| İki tetkik tarihi | İki ölçüm arasında istenen ara var mı? | SUT 4.2.28.A: en az bir hafta ara ile iki defa |
| Tetkik tarihi ile tedavi başlangıcı | Değerlendirme, tedavinin istenen ayında mı yapılmış? | SUT 4.2.1.C.1.1.a: ilaca başlandıktan 3 ay sonra |
Bir madde bunlardan birini, birkaçını isteyebilir ya da hiçbirini istemeyebilir.
Örnek: statin başlangıç raporu
Statinlerde başlangıç koşulu hem değeri hem tarihi içerir.
SUT 4.2.28.ASağlık Uygulama Tebliği
Tedaviye başlamaya esas olan ilk uzman hekim raporunda, bu rapor öncesi son 6 ay içinde, 190, 160 ve 130 mg/dL eşikleri için en az bir hafta ara ile iki defa yapılmış ve her ikisinde de kan lipid düzeyinin yüksek olduğunu gösteren tetkik sonuçları belirtilir.
Bu tek cümlede üç ayrı kontrol vardır:
- İki ölçüm var mı? Raporda tek bir LDL değeri yazıyorsa koşul eksiktir.
- İki ölçüm arasında en az bir hafta var mı? Aynı gün ya da üç gün arayla yapılmış iki ölçüm bu koşulu karşılamaz.
- Her iki ölçüm de rapordan önceki son 6 ay içinde mi? Biri bu aralığın dışındaysa, aralığın içinde tek ölçüm kalır.
Bir örnekle: rapor tarihi 15.09.2026 olsun. Raporda LDL ölçümleri 02.06.2026 ve 12.06.2026 tarihli ise, ikisi de son 6 ayın içindedir ve aralarında on gün vardır. Ölçümler 02.06.2026 ve 05.06.2026 tarihli olsaydı, aralarında yalnızca üç gün olurdu. Ölçümlerden biri 10.01.2026 tarihli olsaydı, bu ölçüm rapordan sekiz ay öncesine ait olurdu.
Bir ayrıntı daha vardır: her iki ölçüm de eşiğin üstünde olmalıdır. Biri yüksek, diğeri eşiğin altındaysa, madde metnindeki "her ikisinde de yüksek" koşulu sağlanmaz.
Çocuk hastalar için de aynı yapı geçerlidir: SUT 4.2.28.A'nın çocuklarla ilgili bölümü, LDL düzeyinin tedaviye başlanmadan önceki son 6 ay içinde, en az bir hafta ara ile yapılmış iki ölçümde de başlama kriterlerini sağlamasını ve tetkik sonuçlarının raporda belirtilmesini ister.
Tarih yazılmamışsa
Madde bir zaman aralığı istiyorsa ve raporda tetkiğin tarihi yazmıyorsa, aralığı kontrol edemezsiniz. "LDL: 172 mg/dL" yazıp tarih vermeyen bir rapor, değerin son 6 ay içinde ölçüldüğünü göstermez.
Bu durumda bakacağınız yerler şunlardır:
- Raporun açıklama bölümünün tamamı; tarih bazen değerin yanında değil, cümlenin başka bir yerinde yazılır.
- Açıklamada birden fazla tarih varsa, hangi tarihin hangi değere ait olduğu.
- Tarihin, raporun düzenlenme tarihinden önce olup olmadığı. Rapor tarihinden sonraki bir tetkik, "rapor öncesi" koşulunu karşılamaz.
Tarihi raporda bulamadığınız bir tetkiği, hastanın elindeki sonuç kâğıdına bakarak tamamlanmış saymayın. SUT 4.1.3'e göre e-raporda aranan bilgiler rapor içinde belirtilir; kontrol ettiğiniz şey raporun kendisidir.
Her tarih koşul değildir
Tersi de geçerlidir: her raporda güncel tetkik aramanız gerekmez. Maddeler bunu her zaman istemez.
Statinlerde madde açıkça şunu söyler: rapor süresi boyunca tetkik sonuçları değerlendirmeye alınmaz ve raporun yenilenmesinde lipid düzeyini gösteren yeni bir tetkik sonucu istenmez (SUT 4.2.28.A). Yenilenen raporda, yapılan tetkik sonucu dikkate alınmadan, önceki raporun düzenlenme tarihi veya tedaviye başlama tarihi ile başlama değerlerinin belirtilmesi yeterlidir (SUT 4.2.28.D).
Dolayısıyla yenilenmiş bir statin raporunda eski tarihli bir LDL değeri görmeniz olağandır. Bu, başlama değeridir. Burada tarihte aradığınız şey güncellik değil, raporun hangi önceki rapora ya da hangi başlangıç tarihine dayandığıdır.
Aynı maddede tarihle ilgili bir kural daha vardır: tedaviye 6 ay ve daha uzun süre ara veren hastalarda başlangıç kriterleri yeniden aranır. Böyle bir aranın olup olmadığına hastanın ilaç geçmişinden bakarsınız. Ayrıntısı için: İdame tedavide rapor yenileme.
Buradaki süreler statin örneğine aittir. Başka bir ilaçta aralık 3 ay ya da 1 yıl olabilir, hiç olmayabilir; ölçüm sayısı da değişir. Süreyi ezberden değil, ilacın maddesinden okuyun. Madde metinleri yazının hazırlandığı tarihteki SUT'a dayanır; güncel metinden doğrulayın.
Kısaca
- Tetkik tarihi her zaman başka bir tarihle karşılaştırılır: rapor tarihi, diğer ölçümün tarihi ya da tedavi başlangıcı.
- Statin başlangıç raporunda üç kontrol vardır: iki ölçüm, aralarında en az bir hafta, ikisi de rapor öncesi son 6 ayda (SUT 4.2.28.A).
- Tarihi yazılmamış bir tetkikle zaman aralığı koşulu kontrol edilemez.
- Yenilenen raporda eski tarihli başlama değeri olağandır; yeni tetkik aranmaz (SUT 4.2.28.A ve 4.2.28.D).
EczaneRapor, raporu değerlendirirken ilacın SUT maddesini esas alır ve sonucun gerekçesinde hangi koşulun sağlanmadığını yazar.
